Ăn ít chất xơ hay ít vận động làm tăng nguy cơ bệnh trĩ nhiều hơn

Mục lục

• Ăn ít chất xơ hay ít vận động làm tăng nguy cơ bệnh trĩ hơn?
• Ít chất xơ làm tăng nguy cơ bệnh trĩ
• Ít vận động góp phần gây bệnh trĩ
• Ăn ít chất xơ hay ngồi nhiều dễ bị trĩ hơn?
• Kế hoạch ăn uống và vận động hằng ngày
• Những cách phòng bệnh trĩ dễ phản tác dụng
• Khi nào cần đi khám?

Ăn ít chất xơ hay ít vận động làm tăng nguy cơ bệnh trĩ hơn?

Một ngày ăn ít rau, ngồi nhiều giờ và thường xuyên trì hoãn đi vệ sinh có thể khiến phân khô, đại tiện khó và phải rặn.

Trong hai yếu tố, thiếu chất xơ thường tác động trực tiếp hơn nếu làm phân cứng và tăng mức độ phải rặn. Ít vận động chủ yếu góp phần gián tiếp thông qua thời gian bất động, hoạt động đường ruột kém thuận lợi và các thói quen đi kèm như uống ít nước hoặc nhịn đại tiện.

Ít chất xơ làm tăng nguy cơ bệnh trĩ

Khẩu phần nhiều thực phẩm tinh chế nhưng thiếu rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể khiến phân khó giữ được độ mềm và thể tích thuận lợi. Khi phân lưu lại lâu, nước tiếp tục được hấp thu nên phân trở nên khô và khó đẩy ra ngoài.

Chuỗi cơ chế chính là: phân cứng khiến người bệnh phải rặn, việc rặn lặp lại làm tăng áp lực lên hệ mạch và mô nâng đỡ quanh hậu môn. Tình trạng này có thể góp phần hình thành hoặc làm triệu chứng trĩ nặng thêm. Nếu đau khiến người bệnh tiếp tục nhịn đại tiện, phân càng lưu lại lâu và khó đi hơn.

Ăn ít chất xơ và táo bón có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa. Khó đại tiện còn có thể liên quan đến uống ít nước, thuốc đang sử dụng, bệnh lý hoặc thói quen nhịn đi vệ sinh.

Cơ chế và cách bổ sung chất xơ

Chất xơ hòa tan giữ nước và tạo dạng gel, góp phần giúp phân mềm hơn; nhóm này có trong một số loại trái cây, yến mạch, đậu và rau. Chất xơ không hòa tan giúp tăng khối lượng phân và hỗ trợ quá trình vận chuyển trong ruột, với nguồn cung cấp gồm nhiều loại rau, vỏ thực vật và ngũ cốc nguyên hạt.

Không cần tính toán cứng nhắc từng loại trong mỗi bữa. Có thể phối hợp nhiều nguồn bằng những cách sau:

• Thêm một phần rau vào bữa chính đang thiếu.
• Chọn trái cây nguyên quả cho bữa phụ.
• Luân phiên các loại đậu trong món ăn quen thuộc.
• Thay một phần ngũ cốc tinh chế bằng dạng nguyên hạt nếu cơ thể dung nạp tốt.
• Uống nước đều trong ngày thay vì chờ khát rồi uống dồn.

Nên tăng chất xơ từng bước và theo dõi đặc điểm phân cùng cảm giác ở bụng. Thay đổi quá nhanh có thể gây đầy hơi hoặc chướng bụng, nhất là ở người trước đó ăn rất ít rau. Nếu đã điều chỉnh khẩu phần mà vẫn khó đại tiện, cần xem lại lượng nước, thói quen nhịn đại tiện, thuốc và tình trạng sức khỏe; không tự ngừng thuốc kê đơn.

Ít vận động góp phần gây bệnh trĩ

Ngồi nhiều không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh trĩ. Tuy vậy, lối sống ít vận động có thể khiến hoạt động đường ruột kém thuận lợi và táo bón kéo dài hơn, đồng thời thường đi kèm uống ít nước, trì hoãn đại tiện hoặc ăn uống thất thường.

Một buổi tập thể dục không xóa bỏ toàn bộ thời gian ngồi liên tục còn lại. Người tập vào buổi sáng nhưng sau đó làm việc nhiều giờ tại bàn vẫn cần ngắt quãng các khoảng bất động bằng cách đứng dậy, đổi tư thế hoặc đi lại.

Tác động của ngồi lâu và cách ngắt quãng

Cần phân biệt ngồi làm việc với ngồi lâu trên bồn cầu. Ngồi làm việc là yếu tố lối sống tác động gián tiếp, còn ngồi trên bồn cầu quá lâu kéo dài thời gian vùng hậu môn chịu áp lực. Nếu chưa có nhu cầu nhưng vẫn ngồi chờ, hoặc đã đi xong nhưng tiếp tục dùng điện thoại, nên rút ngắn khoảng thời gian này.

Với nhân viên văn phòng, có thể điều chỉnh ngay trong ngày:

• Đứng dậy sau khi kết thúc một cuộc họp hoặc nhiệm vụ.
• Đặt nước ngoài tầm tay để phải đi lấy.
• Thực hiện cuộc gọi ngắn trong tư thế đứng khi phù hợp.
• Đi vài vòng quanh phòng khi chuyển nhiệm vụ.
• Để điện thoại bên ngoài nhà vệ sinh.

Mục tiêu là giảm các khoảng bất động kéo dài, không phải biến mỗi lần nghỉ thành một buổi tập nặng. Người lớn tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người hạn chế vận động nên chọn hoạt động vừa sức và phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Ăn ít chất xơ hay ngồi nhiều dễ bị trĩ hơn?

Thiếu chất xơ thường gần hơn với cơ chế gây khó đại tiện và tăng áp lực vùng hậu môn, còn ngồi nhiều thường tác động gián tiếp. Để quyết định nên ưu tiên thay đổi điều gì, hãy dựa vào đặc điểm phân, mức độ phải rặn và thời gian bất động thay vì cố xác định một nguyên nhân duy nhất.

Ưu tiên theo thói quen và đặc điểm phân

Nếu phân khô, khẩu phần ít rau, trái cây nguyên quả hoặc đậu và thường xuyên phải rặn, nên ưu tiên tăng chất xơ từ từ, uống nước đều và đi vệ sinh khi có nhu cầu. Nếu đã vận động khá đều nhưng vẫn phải rặn, cần tập trung trước vào độ mềm của phân và thói quen đại tiện.

Nếu phân đã mềm nhưng công việc khiến bạn ngồi liên tục và rất ít đứng dậy, hãy ưu tiên tạo các khoảng đi lại ngắn trong ngày. Khi cả hai vấn đề cùng xuất hiện, có thể điều chỉnh đồng thời bằng cách thêm một nguồn chất xơ phù hợp và ngắt quãng thời gian ngồi.

Ngoài hai yếu tố trên, nguy cơ bệnh trĩ còn chịu ảnh hưởng của tiêu chảy kéo dài, thai kỳ, cân nặng, bệnh nền và thuốc đang sử dụng. Vì vậy, cần đánh giá triệu chứng trong toàn bộ bối cảnh sức khỏe.

Kế hoạch ăn uống và vận động hằng ngày

Hãy thử áp dụng kế hoạch trong 7 ngày: mỗi ngày thêm một nguồn chất xơ phù hợp, ngắt quãng các khoảng ngồi liên tục và ghi lại độ mềm của phân cùng mức độ phải rặn. Cách theo dõi này giúp nhận biết thay đổi nào phù hợp hơn với cơ thể.

Các bước thực hiện trong ngày

• Chọn trước một nguồn chất xơ sẽ bổ sung trong ngày.
• Gắn việc đứng dậy với một mốc dễ nhớ như kết thúc cuộc họp hoặc nhiệm vụ.
• Cuối ngày, ghi lại đặc điểm phân và mức độ phải dùng sức khi đại tiện.

Nhu cầu nước phụ thuộc cơ thể, thời tiết, mức vận động và tình trạng sức khỏe. Người được yêu cầu hạn chế dịch cần tuân theo hướng dẫn chuyên môn, không áp dụng một lượng nước cứng nhắc.

Khi đại tiện, tránh nín thở, cố rặn liên tục hoặc ngồi chờ quá lâu. Giữ giờ ăn và sinh hoạt tương đối ổn định cũng có thể hỗ trợ hình thành nhịp đại tiện quen thuộc.

Những cách phòng bệnh trĩ dễ phản tác dụng

Khi xuất hiện khó chịu, nhiều người muốn thay đổi mọi thứ ngay lập tức: ăn một lượng rau rất lớn, tập nặng để bù thời gian ngồi hoặc tự dùng thuốc vì cho rằng chắc chắn là bệnh trĩ. Cách xử lý nóng vội có thể tạo thêm khó chịu trong khi nguyên nhân chính chưa được giải quyết.

Tăng chất xơ hoặc vận động quá đột ngột

Ăn quá nhiều thực phẩm giàu xơ trong thời gian ngắn có thể gây chướng bụng và đầy hơi. Thay vào đó, hãy tăng dần, phối hợp nhiều nguồn dễ dung nạp và theo dõi xem phân có mềm hơn hay bụng có quá căng không.

Tập quá sức khi cơ thể chưa thích nghi có thể gây mệt hoặc chấn thương. Nên bắt đầu bằng đi lại, đổi tư thế và các hoạt động quen thuộc, sau đó mới tăng thời lượng hoặc cường độ.

Không nên tự quy mọi trường hợp đau, ngứa, có khối lồi hoặc chảy máu hậu môn cho bệnh trĩ. Những biểu hiện này có thể liên quan đến các vấn đề khác ở hậu môn – trực tràng hoặc đường tiêu hóa.

Khi nào cần đi khám?

Điều chỉnh ăn uống và vận động không có nghĩa nên tự theo dõi vô thời hạn. Các dấu hiệu không nên trì hoãn thăm khám gồm:

• Chảy máu lặp lại, lượng máu tăng hoặc không rõ nguyên nhân.
• Đau dữ dội, sưng căng hoặc xuất hiện khối bất thường.
• Triệu chứng tiến triển nhanh hoặc kéo dài dù đã điều chỉnh thói quen.
• Thay đổi đại tiện kéo dài hoặc đặc điểm phân khác thường.
• Đau bụng, mệt bất thường, choáng hoặc yếu rõ.
• Chảy máu nhiều hoặc tình trạng diễn biến cấp tính.

Khi đi khám, nên chuẩn bị những thông tin sau:

• Thời điểm bắt đầu và tần suất đau, ngứa, chảy máu hoặc xuất hiện khối lồi.
• Triệu chứng xảy ra trong hay sau đại tiện và có tự giảm không.
• Màu sắc, lượng máu và vị trí quan sát thấy máu.
• Đặc điểm phân, tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy và mức độ phải rặn.
• Khẩu phần, cách uống nước, thời gian ngồi và thói quen vận động.
• Thuốc, thực phẩm bổ sung, bệnh nền, thai kỳ hoặc thay đổi sức khỏe gần đây.

Thông điệp chốt

Để phòng ngừa, hãy thực hiện thử thách 7 ngày và dựa vào ghi chép về phân, mức độ phải rặn cùng thời gian ngồi để chọn thay đổi cần ưu tiên.

Nếu có chảy máu, đau nhiều, sưng bất thường hoặc triệu chứng dai dẳng, hãy sắp xếp đi khám để xác định đúng nguyên nhân.